Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych. Jego leczenie trwa przez wiele lat, a nierzadko przez całe życie. Dlatego oprócz skutecznego obniżania ciśnienia ważna jest również jakość życia pacjenta. Jednym z tematów, o których mówi się zdecydowanie za mało, jest wpływ nadciśnienia oraz stosowanych leków na funkcjonowanie seksualne.
U mężczyzn mogą pojawić się przede wszystkim problemy z erekcją i obniżenie libido. U kobiet zaburzenia mogą dotyczyć pożądania seksualnego, pobudzenia, lubrykacji, orgazmu oraz ogólnej satysfakcji z życia seksualnego. Nie oznacza to jednak, że każdy lek stosowany w nadciśnieniu działa na seksualność w taki sam sposób. Różnice występują nawet pomiędzy lekami należącymi do tej samej grupy.
Czy samo nadciśnienie może pogarszać funkcje seksualne?
To bardzo ważne pytanie, ponieważ pojawienie się zaburzeń seksualnych nie zawsze oznacza, że odpowiada za nie lek. Przewlekłe nadciśnienie wpływa na stan naczyń krwionośnych i śródbłonka. Może utrudniać prawidłowy przepływ krwi przez narządy płciowe, co ma znaczenie zarówno dla erekcji u mężczyzn, jak i pobudzenia oraz lubrykacji u kobiet. Znaczenie mogą mieć również inne czynniki często współistniejące z nadciśnieniem, takie jak cukrzyca, otyłość, zaburzenia lipidowe, palenie papierosów, przewlekły stres czy depresja. Dlatego przy pojawieniu się problemów seksualnych trzeba brać pod uwagę zarówno samą chorobę, jak i stosowane leczenie.
Czy beta-blokery mogą obniżać libido i pogarszać funkcje seksualne?
Beta-blokery przez wiele lat należały do leków najczęściej kojarzonych z zaburzeniami seksualnymi, szczególnie z zaburzeniami erekcji u mężczyzn. Współczesne badania pokazują jednak, że sprawa jest bardziej skomplikowana. Nie wszystkie beta-blokery mają taki sam profil. Różnią się mechanizmem działania oraz wpływem na naczynia krwionośne. Niektóre z nich oddziałują również na tlenek azotu, który pomaga rozszerzać naczynia i poprawiać przepływ krwi. Z tego powodu nie powinno się traktować całej grupy jako leków jednakowo niekorzystnych dla seksualności. Wśród beta-blokerów stosowanych w leczeniu chorób układu krążenia znajdują się między innymi:
- bisoprolol,
- metoprolol,
- atenolol,
- propranolol,
- nebiwolol.
Szczególnie interesującym lekiem jest nebiwolol.
Nebiwolol – czym różni się od innych beta-blokerów?
Nebiwolol, podobnie jak inne beta-blokery, zmniejsza aktywność receptorów beta-adrenergicznych. Różni się od wielu innych beta-blokerów dodatkowym działaniem rozszerzającym naczynia krwionośne. Pobudza mechanizmy prowadzące do uwalniania tlenku azotu, który rozluźnia mięśnie naczyń i ułatwia przepływ krwi. Może to częściowo tłumaczyć jego korzystniejszy wpływ na funkcje seksualne. Tlenek azotu odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu naczyń krwionośnych oraz odpowiedzi seksualnej. Jest szczególnie istotny dla mechanizmu erekcji, a prawidłowe ukrwienie narządów płciowych ma znaczenie również dla pobudzenia seksualnego kobiet. Z tego powodu nebiwolol jest obecnie jednym z najczęściej analizowanych beta-blokerów pod kątem zachowania funkcji seksualnych.
Nebiwolol a bisoprolol – co wykazało badanie kobiet?
Badania dotyczące wpływu leków kardiologicznych na seksualność przez wiele lat koncentrowały się przede wszystkim na mężczyznach. Znacznie mniej wiemy o kobietach. Dlatego szczególnie interesujące jest badanie, w którym bezpośrednio porównano wpływ nebiwololu i bisoprololu na funkcje seksualne kobiet z nadciśnieniem. W prospektywnym badaniu uczestniczyło 300 kobiet w wieku od 20 do 50 lat. Jedna grupa otrzymywała nebiwolol w dawce 5 mg, druga bisoprolol w dawce 5 mg. Funkcjonowanie seksualne oceniano przy pomocy Female Sexual Function Index (FSFI). Po 90 dniach w grupie przyjmującej nebiwolol stwierdzono istotną poprawę wyniku funkcjonowania seksualnego. W grupie bisoprololu nie zaobserwowano istotnej zmiany. Nie oznacza to jednak, że bisoprolol musi powodować zaburzenia seksualne albo że nebiwolol będzie zwiększał libido u każdej kobiety. Badanie było otwarte, przeprowadzono je w jednym ośrodku i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach. Pokazuje jednak coś bardzo ważnego: dwa beta-blokery stosowane w podobnym celu nie muszą mieć takiego samego wpływu na funkcjonowanie seksualne.
A jak wygląda sytuacja u mężczyzn?
Również u mężczyzn nebiwolol wypada korzystnie w porównaniach z niektórymi innymi beta-blokerami. W badaniach porównujących nebiwolol z metoprololem obserwowano korzystniejszy profil dotyczący funkcji erekcyjnej. W aktualnym przeglądzie badań opublikowanym w czasopiśmie „Endocrine” autorzy zwracają uwagę, że nebiwolol może wyróżniać się spośród beta-blokerów dzięki dodatkowemu działaniu zależnemu od tlenku azotu. Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że wszystkie pozostałe beta-blokery automatycznie powodują zaburzenia erekcji. Wyniki badań nad całą grupą są niejednoznaczne, a wpływ leku może być różny u poszczególnych pacjentów.
Diuretyki a funkcje seksualne
Drugą grupą leków tradycyjnie kojarzoną z zaburzeniami erekcji są niektóre diuretyki, szczególnie tiazydowe i tiazydopodobne. Starsze badania wskazywały między innymi na zwiększone występowanie problemów z erekcją podczas stosowania chlortalidonu. Nowsze analizy są jednak bardziej ostrożne. Nie potwierdzają, aby każdy lek moczopędny u każdego pacjenta prowadził do zaburzeń seksualnych. Dlatego również w tym przypadku nie można traktować całej grupy jako jednoznacznie niekorzystnej.
Sartany – czy mogą być bardziej przyjazne dla seksualności?
Do sartanów, czyli antagonistów receptora angiotensyny II (ARB), należą między innymi:
- losartan,
- walsartan,
- telmisartan,
- kandesartan,
- irbesartan.
Ta grupa leków ma stosunkowo korzystny profil pod względem funkcjonowania seksualnego.
Metaanaliza randomizowanych badań wykazała poprawę niektórych parametrów aktywności seksualnej u mężczyzn leczonych sartanami. Wyniki dotyczące samej erekcji były jednak mniej jednoznaczne. Dlatego nie należy mówić, że sartany „leczą zaburzenia erekcji”. Bardziej właściwe jest stwierdzenie, że należą do leków o neutralnym lub potencjalnie korzystnym profilu seksualnym.
ACE-I i antagoniści wapnia
Inhibitory konwertazy angiotensyny, takie jak:
- ramipryl,
- peryndopryl,
- enalapryl,
- lisinopryl,
oraz antagoniści wapnia, np. amlodypina, są zazwyczaj uznawane za leki o stosunkowo neutralnym wpływie na funkcje seksualne.
Współczesne przeglądy nie wskazują na równie wyraźny związek tych grup z zaburzeniami erekcji jak w przypadku niektórych starszych leków przeciwnadciśnieniowych.
Nadciśnienie i seksualność kobiet – wciąż wiemy za mało
To jeden z najważniejszych problemów w dostępnych badaniach. Przez lata działania seksualne leków przeciwnadciśnieniowych oceniano głównie przez pryzmat zaburzeń erekcji. Tymczasem funkcjonowanie seksualne kobiet obejmuje znacznie więcej obszarów:
- pożądanie seksualne,
- pobudzenie,
- lubrykację,
- zdolność osiągania orgazmu,
- satysfakcję,
- ból podczas aktywności seksualnej.
Nadciśnienie może wpływać na te funkcje poprzez zmiany naczyniowe, ale znaczenie mogą mieć także leki. Dostępne dane sugerują, że wpływ poszczególnych grup leków na seksualność kobiet może być różny. Badań jest jednak znacznie mniej niż w przypadku mężczyzn, dlatego należy zachować ostrożność przy formułowaniu jednoznacznych wniosków.
Co zrobić, jeśli po rozpoczęciu leczenia nadciśnienia pojawił się spadek libido lub inne problemy seksualne?
Przede wszystkim nie należy samodzielnie odstawiać leku ani zmniejszać jego dawki. Nagłe przerwanie niektórych terapii – szczególnie beta-blokerów – może być niebezpieczne. Warto natomiast powiedzieć lekarzowi o pojawieniu się:
- wyraźnego spadku libido,
- zaburzeń erekcji,
- problemów z pobudzeniem lub lubrykacją,
- trudności z osiągnięciem orgazmu,
- innych nowych zmian w funkcjonowaniu seksualnym.
Lekarz może wtedy ocenić, czy problem pojawił się po rozpoczęciu lub zmianie konkretnego leku, czy może mieć inne podłoże. W niektórych sytuacjach możliwe jest zastosowanie innego preparatu o podobnym działaniu przeciwnadciśnieniowym, ale korzystniejszym profilu dotyczącym seksualności. Decyzja zawsze powinna uwzględniać choroby współistniejące, wskazania do konkretnej grupy leków i ryzyko sercowo-naczyniowe.
Podsumowanie
Leki na nadciśnienie mogą wpływać na funkcjonowanie seksualne, ale nie wszystkie robią to w taki sam sposób. Szczególnie ważne jest, aby nie traktować wszystkich beta-blokerów jako jednej grupy o identycznych działaniach niepożądanych. Nebiwolol wyróżnia się dodatkowym działaniem naczyniorozszerzającym zależnym od tlenku azotu i w części badań wypada korzystniej pod względem funkcji seksualnych niż inne beta-blokery, takie jak metoprolol czy bisoprolol. Sartany, inhibitory ACE i antagoniści wapnia mają na ogół neutralny lub korzystniejszy profil, choć jakość danych różni się pomiędzy poszczególnymi lekami.
Trzeba również pamiętać, że zaburzenia seksualne może powodować samo nadciśnienie. Dlatego pojawienie się problemu nie oznacza automatycznie, że należy odstawić lek. Warto natomiast o seksualnych działaniach niepożądanych mówić lekarzowi. Skuteczne leczenie choroby przewlekłej nie powinno oznaczać konieczności ignorowania jakości życia seksualnego. Seksualność jest ważną częścią zdrowia, bliskości i relacji między partnerami. Życie intymne jest jednym ze sposobów budowania więzi, poczucia bezpieczeństwa, akceptacji i wzajemnej bliskości. Dlatego długotrwały spadek libido, trudności z erekcją, pobudzeniem czy osiąganiem orgazmu mogą wpływać nie tylko na samopoczucie osoby przyjmującej lek, ale również na funkcjonowanie całej relacji. Jeśli takie trudności pojawiają się podczas leczenia, warto o nich powiedzieć lekarzowi. Czasami możliwe jest dobranie terapii, która nadal skutecznie kontroluje chorobę, a jednocześnie w mniejszym stopniu wpływa na funkcjonowanie seksualne.
Przeczytaj również:
Bibliografia:
- Corona, G., Vena, W., Pizzocaro, A., Salvio, G., Sparano, C., Sforza, A., & Maggi, M. (2025). Anti-hypertensive medications and erectile dysfunction: Focus on β-blockers. Endocrine, 87(1), 11–26.
- Ismail, S. B., Noor, N. M., Hussain, N. H. N., Sulaiman, Z., Shamsudin, M. A., & Irfan, M. (2019). Angiotensin receptor blockers for erectile dysfunction in hypertensive men: A brief meta-analysis of randomized control trials. American Journal of Men’s Health, 13(6).
- Kumar, N., Khan, S. I., Versha, F., Garg, I., Bachani, P., Gul, A., Jahangir, M., Khalid, H., Khan, S., & Memon, S. (2021). Comparison of effect of nebivolol and bisoprolol on sexual function of hypertensive female patients. Cureus, 13(5).
- Lou, I. X., Chen, J., Ali, K., & Chen, Q. (2023). Relationship between hypertension, antihypertensive drugs and sexual dysfunction in men and women: A literature review. Vascular Health and Risk Management, 19, 691–705.
- Wełnicki, M., Lew-Starowicz, Z., & Mamcarz, A. (2015). Zastosowanie nebiwololu w przypadku współistnienia nadciśnienia tętniczego i zaburzeń erekcji. Medycyna Faktów, 8(3), 20–24.